•   مهدی شریعتمداری

عضو هیات علمی سازمان مرکزی دانشگاه آزاد اسلامی و دانشجوی دکترای مدیریت

پیش از سالهای 1980 که انفجار جمعیت در جهان به حدت کنونی نبود و ابزارها و تجهیزات رایانه ای چندان مطرح نبودند، آموزش به شیوه حضوری، مدل یادگیری غالب در سراسر جهان با قدمتی چند هزاره مشکل گشای اغلب جوامع علمی بود. اما در ربع آخرین قرن گذشته که افزایش بی سابقه جمعیت جهانی را در پی داشت، همراه با تحولات اجتماعی سیاسی بزرگی در سراسر جهان بود. آنچه حاصل این تحولات در ملل مختلف بود، تقاضای استقلال در جوامع و به دنبال آن حرکت به سمت توسعه همه جانبه در سطح گسترده بود. بی تردید به دنبال این رویکرد جدید در جهان مساله یادگیری دستاوردهای علمی و راه های توسعه کاربردی، اولین مساله ای بود که در این مقطع مطرح گشت. به ترتیب یادگیری در جهان به عنوان اولین پیشنیاز توسعه در کشورها شناخته شد. این موضوع علاوه بر منافعی که در سطح کلان برای جوامع داشت در سطح کوچکتر هم برای هر فردی در جهان نوید کسب شغل بهتر، زندگی مطلوب تر و نقش پررنگ تر در سازندگی کشور را می داد. بنابراین خیل بی شماری از جوانان در تمام جوامع اعم از توسعه یافته، در حال توسعه و عقب نگه داشته شده به سوی تعلیم و تربیت در سطوح مختلف از ابتدایی تا عالی شتافتند. این مساله که توام با افزایش نرخ رشد جمعیت و به دنبال آن انفجار جمعیت در سطح جهانی بود، مشکلات بسیاری را پیش روی دولت ها قرار می داد چرا که آموزش به روش حضوری جوابگوی خیل مشتاقان به یادگیری در این کشورها نبود. این مساله تصمیم گیرندگان مدیران آموزش در سراسر جهان را به بازنگری در شیوه ها و ابزارهای یادگیری و احتمالا یافتن روش های جدیدی برای تعلیم و تربیت واداشت.

همزمان با این تحولات، فناوریهای رایانه ای و امکان ارتباط از راه دور در بسیاری از کشورهای صنعتی در حال شکل گیری و تکامل بود. این موضوع اذهان بسیاری از کارشناسان آموزش را در این جوامع به سمت آموزش های از راه دور کشاند. به خصوص این که این شیوه تعلیم پیش از این هم سابقه داشت.

کارشناسان با مطالعه مزایای استفاده از این ابزارهای در حال رشد؛ دسترسی در هر زمان، در همه جا، امکان تعلیم به دانشجویان بیشتری در زمان کمتر، در فضای فیزیکی کوچکتر و با هزینه اندک تر را پیش بینی کردند. امید رفع مشکلات آموزشی و حتی سود دهی بیشتر با توجه به بازار خوب تعلیم و یادگیری، انگیزه مناسبی را برای مدیران آموزش در این کشورها برای استفاده از این تجهیزات در آموزش را بوجود آورد.

به این ترتیب با توسعه و بهینه سازی اولیه این ابزارهای رایانه ای نخستین تجربیات آموزش الکترونیکی در سراسر جهان شکل گرفت.

امروز با گذشت دو دهه از فعالیت آموزش های الکترونیکی، تصور روشنی از تعریف و توانمندی های آموزش مجازی در سراسر دنیا و در میان موسسات آموزشی بوجود آمده است.