·         مهدی شریعتمداری

عضو هیات علمی سازمان مرکزی دانشگاه آزاد اسلامی و دانشجوی دکترای مدیریت

اگر مديريت مشاركتي را بسان رهيافتي جامع براي جلب مشاركت فردي و گروهي كاركنان در جهت حل مسائل سازمان و بهبود مستمر در تمام ابعاد تعريف كنيم و بر اين باور باشيم كه مديريت مشاركتي ارتباط دائم، متقابل و نزديك بين مديريت ارشد و كاركنان است مي‌توان گفت كه: مديريت مشاركتي به معناي مشاركت افراد مناسب، در زمان مناسب و براي انجام كار مناسب است.

بر پايه اين تعريف، مشاركت كاركنان در كارهايي كه به خود آنها مربوط مي‌شود؛ مشاركتي داوطلبانه، ارادي و آگاهانه خواهد بود اين درگيري شخص را تشويق مي‌كند كه به تحقق هدفهاي گروه كمك كند و در مسؤليت‌ها و پيامدهاي آنها سهيم شود.

نظام مديريت مشاركتي يكي از نظام‌هاي مديريتي پوياست كه نقش مهمي در توسعه منابع انساني سازمان ايفا مي‌كند. نظام پذيرش و بررسي پيشنهادهاي كاركنان بعنوان يك ابزار اجرايي مديريت مشاركتي، نظام همكاري فكري و عملي كليه اعضاي يك سازمان با سطوح مختلف مديريتي آن است. در اين نظام كليه افراد سازمان دربارة روشهاي حل مسائل و ارتقاء بهره وري فعالانه انديشه كرده و حاصل آنرا در قالب طرحها و پيشنهادها به سازمان ارائه مي‌كنند و بدين طريق، يك نظام همفكري و هم انديشي براي رسيدن به اهداف سازمان بوجود مي‌آيد. اين نظام كه مبتني بر اصل انسان‌مداري است، براي افكار و خلاقيت‌هاي كليه اعضاي سازمان ارزش قائل است و به عنوان يك نظام مطلوب و كارآمد مديريتي هم از لحاظ نظري و هم از لحاظ عملي آزمونهاي موفق خود را گذرانيده است.  Suggest در لغت به معني اظهار عقيده و پيشنهاد كردن آمده است و Suggestion System بمعني نظام پيشنهادها در مباحث مديريت مشاركتي بكار رفته است. نظام پيشنهادها، تكنيكي است كه از طريق آن مي‌توان به يافته‌هاي ذهني و انديشه‌ سرمايه‌هاي انساني در حل مسايل و ايجاد سؤالات جديد و راه‌حل‌هاي بهينه، در راستاي فرهنگ تغيير و بهسازي مستمر سازمان دست يافت. بعبارت ديگر، نظام پيشنهادها، فرمانبري از دانايي و بگردش انداختن انديشه و بالاخره پرهيز از ترويج روحية استبداد به راي است و از اين رهگذر، سازمان آمادگي ورود به دوره بلوغ و ترويج روحية مشاركت را پيدا مي‌كند. نظام پيشنهادها، چيزي را بوجود نمي‌آورد بلكه شرايطي را فراهم مي‌كند تا كاركنان از طريق تفكر، بارور گردند و سازمان به پيشرفت‌هاي حيرت‌انگيز نايل آيد. بايد توجه نمود كه نظام پيشنهادها يك نظام انساني و مردمي است و تابعي از فرهنگ سازماني كاركنان آن سازمان مي‌باشد و بايد با توجه به فرهنگ سازماني حاكم بر مجموعه طراحي و اجرا شود و نمي‌توان سازمانها را مجبور نمود كه از يك نسخه واحد تبعيت نمايند. موضوع پيشنهادها، تصور و انديشه انسان است كه در آن خلاقيت، ابتكار، نوآوري و كارآفريني انسانها مورد بررسي قرار مي‌گيرد. مهمترين ركن استقرار نظام پيشنهادها، اعتقاد قلبي و پشتيباني جدي مديريت ارشد از اجراي نظام مي‌باشد بطوريكه اگر اين اعتقاد و پشتيباني در سازمان از طرف مديريت ارشد تداوم داشته باشد موفقيت نظام تضمين مي‌گردد و در صورت عدم اعتقاد مديريت ارشد اجراي نظام در سازمان توصيه نمي‌گردد

 مراحل اجراي نظام پيشنهادها:

براي انجام هر كار، ابتدا بايد شرايط مناسب و زمينه مساعد را فراهم و سپس فعاليتهاي معطوف به هدف را در چارچوب يك نظام مشخص دنبال و در نهايت به هدف دست يافت. براي رسيدن به اين منظور، مراحلي به شرح زير توصيه مي‌شود:

1ـ بيدار باش: ابتدا بايد كاركنان را نسبت به نظام پيشنهادها آگاه كرد و اين كار از طريق آگاهي كاركنان نسبت به موضوع و اهميت اين نظام در شكوفايي فضايل و استعدادهاي انساني ميسر مي‌گردد.

2ـ اقناع عقلي: بايد از طريق آموزش، روش‌ها و اصول نظام پيشنهادها و اهداف و منابع آن را به كاركنان تفهيم كرد و به سؤال‌ها آنها پاسخ داد تا ترس از سازمان زدوده شود و كاكنان آمادگي لازم را براي ارايه انديشه‌هاي خود پيدا كنند.

3ـ ارضاي قلبي: با ايجاد فضاي مناسب و ارتقاي انگيزه در جهت مشاركت براي كارهاي گروهي، اشتياق لازم در كاركنان پديد آمده و نظام پيشنهادها به صورت فعال مورد استقبال قرار خواهد گرفت.

 مزاياي مديريت مشاركتي و نظام پيشنهادها:

1ـ كاركنان را ترغيب مي‌كند تا از دانش و آگاهي خود در زمينه بهره‌وري در محيط كار استفاده كنند و آنرا از قوه به فعل درآورند.

2ـ مشاركت مثبت كاركنان را در زمينه‌هاي كاري خودشان جلب مي‌كنند و روند همانندسازي با عملكرد و سلامت اقتصادي سازمان را در نزد آنان ارتقاء مي‌بخشد.

3ـ موجب رشد و شكوفايي قدرت خلاقيت كاركنان و توانايي آنها در پرداختن به هر مساله خواهد شد.

4ـ نظام پيشنهادها حركتي است به سوي دستيابي جامعه به مشاركت.

5ـ زمينه ايجاد تفكر خودكنترلي است.

6ـ موجب ازدياد روحيه كاركنان مي‌شود.

7ـ يك جريان عظيم و همسو از ارتباطهاي دو جانبه در سازمان بوجود مي‌آورد.

8ـ ساده‌ترين نظامي است كه بكمك آن آراء و نظاريات كاركنان به گوش مقامهاي بالاي سازمان رسانده مي‌شود و مورد توجه قرار مي‌گيرد.

9ـ دانسته‌هاي مديريت را در مورد كار و تمايلات كاركنان افزايش مي‌دهد.

10ـ و...